| Tiyatro Kursu  | Şirket Tiyatrosu
Tiyatro Dünyası
Tiyatro Dünyası Bu Sahnede...
 
Ana Sayfa  |  Hakkımızda  |  Yazılar  |  Haberler  |  Yazarlar  |  Tiyatro Oyunları  |  Tiyatro Grupları  |  Sanatçılar  |  Kaynak  |  Duyuru Panosu  |
Tiyatro ve onun geleceği üzerine bir analiz: Tiyatrounun Tarihsel Yolculuğunda Tiyatrocunun Rolü
Zafer Kılıç



İnsanlık tarihi kadar eski…

Aşk gibi, sevda gibi tutkulu…

İnsandan insana en dolaysız, en samimî, en etkili anlatım…

İlkellikten uygarlığa binlerce yıllık köklü bir iletişim, etkileşim alanı oldu tiyatro. Onca krallıklara, onca imparatorluklara, hükümetlere direndi. Onlarca savaşın, yıkımın, kıtlığın, sömürünün, ekonomik krizlerin, teknolojinin karşısında hep dimdik ayakta durdu.

Tiyatronun değişimi hızlandırıcı gücü, şans verildiğinde dünya barışını tesis etme yeteneği, bütün tarihlerde onu insanın savaşçı çaresizliği karşısında bir arınma merkezi yaptı. Tiyatro: insanlığın en zor durumlarında bir mabet, bir bilim merkezi, bir terapi yöntemi oldu.

Gücünü samimiyetten alan tiyatro, sırf bu yüzden asırlardır ayakta durmakta, var olmakta.

Televizyondan çok daha doğal…

Sinemadan bin kat daha gerçekçi…

Modern sanatlardan daha samimî…

İşte, bu evrensel sanat hala içten, samimî, mağrur fakat bir o kadar da kuvvetle ümitli gülümsemekte karşımızda.

Dün olduğu gibi, bugünde, yarında…

Yarının ileri teknolojisinde…

Olmaz, dediler. Sinema, radyo, televizyon, internet gibi teknolojik sanat-iletişim araçları varken tiyatro yok olur gider, dediler.

Kaygılandım şüphesiz. Üzüldüm. Ağladım hatta kimi zaman.

Tiyatronun ölümü, insan duygularının yok oluşuydu! Duygusuz, sade, tekdüze, yapmacık, mekanik bir insanlık olmaz olsundu Zafer'in coşkulu dünyasında. Dilimin döndüğünce karşı çıktım bu savlarına.

Tiyatro; dedim, bir duygu işidir:

Bizler, duygularımızı düşüncelerimizden, düşüncelerimizi duygularımızdan arındırarak ifade ettiğimizde, âşık olmanın bin bir türlü duygusunu yitirdiğimizde, yakın bir ahbabımızın spontane sakarlığına katıla katıla gülmeyi unuttuğumuzda, farklı coğrafyalardaki insanların dramatik hayat hikâyelerine kayıtsız kaldığımızda –Afrika dâhil-, egemenlerin sömürüsüne duyarsızlaştığımızda, ve işte; hayal gücü fırçamızın imparatorları, kralları, politikacıları sürekli kostüm içerisinde resmeden muhalifsizliğimizde: o vakit tiyatroda yok olur gider, dedim.

Tiyatro, akıl işidir, dedim:

Duygusal tepki ile itkisel tepkiyi birbirinden ayıramadığımızda, duygu-akıl diyalektiğini salt duyguya ya da akla indirgediğimizde, Hegelyen öznelciliği ile Brechtyen maddeciliği, Aristotelyen poetika ile Marksist poetikayı sentezleyip aşamadığımızda, Stanislavski’nin psikanalitik tekniği ile Meyerhold’un biyomekanik sistemini harmanlayamadığımızda, “İnsan doğa yasalarının aciz nesnesidir” mekanikçiliğine ya da “insan doğanın patronudur” idealistçiliğine sıkışıp kaldığımızda, insanı ve onun bağrından kopup gelen tiyatroyu serbest piyasa ekonomisi içinde burjuva yarışmacı kültürün yıkıcı rekabetine iterek sanatçıyı pazara mal üreten bir meta haline getirdiğimizde, estetik özü ekonomik ve politik sınıfsal-tarihsel mücadeleden bağımsız olmayan tiyatro sanatını politik özünden yalıtıklaştırıp yalnızca estetik değerlere hapsettiğimizde: belki ölmez ama bizimle birlikte can çekişir tiyatro.

İlerici yönünü, devrimci misyonunu 20.yüzyılın ortalarından itibaren tamamlayan kapitalizmin bugün artık iyice gericileşen burjuva ekonomisinin ve ahlâkının can çekişi gibi tiyatromuzda ondan ayrık değildir. Teknolojinin dev potansiyeline rağmen milyonlarca insanın açlık sınırında yaşadığı, bu yoksulluk potansiyeline paralel eğitimsizliğin ve her türden gericiliğin tavan yaptığı, şair Ahmed Arif’in de “bir ayağımız uzayda, ham çarık kıl çorapta olsa da diğeri” dizesinde belirttiği gibi bir muazzam çelişkiyi mevcut toplumsal sistemin aşması pek muhtemel, pek kolay görünmemekte. Bununla birlikte, çağdaş kapitalizmin bir icadı olan emperyalizmin dünyayı savaş çölüne çevirmesi, yalnızca organik canlılığı değil bütün bir ekosistemi talan ederek sömürüye tâbii tutmasını, ulusal, küresel ve bireysel çıkarlar adına izlemekle yetinmek ya da çoğu zaman körüklemek de o pek alkışlanan şaşalı modern kültürün başka bir açmazı olarak karşımızda duruyor. Böyle bir tabloda; tiyatrocu, mesleğinin tarihsel ilerici yönünün farkında mıdır? Tiyatro bu karakteristik özelliğini nasıl/hangi yönde kullanacaktır? Tiyatrocu hangi kuramsal ve pratik teatral yöntemi kullanarak içine doğduğu kültürün süreklileşen bunalımlarını, krizlerini aşacaktır? Her şeyden evvel o, ilerici bir dünya görüşüne sahip midir?

Yerma adlı yapıtının temsili öncesi oyuncularla yaptığı toplantıda “Tiyatro: toplumların eğitimi için en yararlı ve etkin araçlarından biridir; ülkenin yüceldiğini ya da çöktüğünü gösteren bir barometredir. Duyarlılığı olan, doğru yola yöneltilmiş bir tiyatro bir halkın duyarlılığını birkaç yıl içinde geliştirebilir; buna karşılık uçmaya yarayan kanatları at tırnağına dönüşmüş, yani soysuzlaşmış bir tiyatro bütün toplumu hantallaştırır ve uyuşturur.” demişti büyük ozan ve tiyatro insanı Federico Garcia Lorca.

Gerçekten de tiyatronun eğitici-öğretici-eğlendirici yönü bireyin ve toplumların gelişiminde ciddî bir sanatsal araç. Ancak, gelişen teknolojide, tiyatro; eğitim kurumlarında ve medyada hak ettiği yeri bulamamakta. Bunun, ekonomik ve politik sebepler başta olmak üzere farklı değişkenlerinde içinde bulunduğu bir nedenler toplamı olduğu açıksa da, hiç biri tiyatronun sinema, televizyon, internet gibi sanat/iletişim araçları karşısında yok olup gideceği sonucunu doğurmuyor. Öyle ki, tiyatro tüm bu iletişim araçlarında bulunmayan yegâne bir özellik olan birebir-canlı iletişime sahip. Zamansal açıdan bir canlılık-naklen yayımcılık değil sözünü ettiğim. İnsanlar arasında (seyirci-sanatçı) herhangi bir materyale bağlı olmadan, bedenen ve ruhen, akıl, bilgi ve duyguyla, özcesi; insanı insan yapan bütün özellikleri ve tüm samimiyetiyle binlerce yıldır var oldu ve daha on binlerce yıl var olacak tiyatro!

İnsanı insana insanla insanca anlatır, tiyatro, demişti Muammer Karaca. Sahi, bir temsil anında seyirci ve oyuncu arasında yaşanan duygu ve düşünce geçişleri, yazarından sahne temizlikçisine, yönetmeninden dekoratörüne bütün bir tiyatro emekçisinin oyuncu ve temsil ambiyansı aracılığıyla seyirciye ulaşan sinerjisi hangi sanat dalı ve hangi iletişim aracında vardır ki? Hangi sanal teknoloji gerçeğinin yerini kapabilecektir?

Tiyatronun antik Yunan’dan günümüze gelen biçim açısından duvarlı, öz açısından benzetmeci-özdeşçi yapısını aşabilir, özdeşleşme yerine yabancılaşmayı, özne karakter yerine nesne karakterini koyabilir, klâsik-dramatik tiyatro anlayışını devrimcileştirebilir, sahne ile salon arasındaki hiyerarşik duvarı yıkabilirsek ve seyirci ile oyuncuyu aynı etkinlik içinde buluşturur, seyirciyi -pasif bir tüketici- seyirci olmaktan çıkarıp etkinliğin, deneyin, gözlemin, oyunun bir parçası yapabilir, oyuncuyu ise profesyonelleşme mekaniğinden çıkarabilir ve de bunları epik-diyalektik yöntemle kaynaştırabilirsek yukarıda yönelttiğim sorulara bir nebze olsa cevap vermiş olmaz mıyız? Seyirci-oyuncu ayrımının ortadan kalktığı bir tiyatro, kökeninden gelen demokratik biçimlere yeniden kavuşmuş olmaz mı?

Burada bir kez daha Brecht’in ve Agusto Bool’un isimlerini anmakta yarar var. [1]Ancak zaman, onları da aşma zamanıdır. Bana göre, bu devinim bireyi gerçekleştireceği ve toplumu dönüştüreceği gibi, egemen sınıfın çıkarlarına hizmet eden bir kitle kontrol aracı olmasından dolayı kendini tekrarlayıp aşamayan, dolayısıyla gericileşen televizyon ve sinemanın tek yönlü iletişim pasifliği karşısında tiyatronun işlevselliğini ve uygulama alanını artırarak daha geniş kitlelerle buluşmasını sağlayacaktır. Bu interaktif yapı seyirciyi doğrudan etkenci kılacaktır. Bir lâboratuar olarak kullanılacak tiyatronun dramatik ve estetik nosyonu içerisinde katılımcılar arasında bir keşfetme ve yaratma süreci salonların, iç mekânların dışına taşarak pratik hayatta eylemsel karşılık bularak toplumların gelişmesinde bir sıçrayışa sebep olması son derece mümkündür. Ve yine bana kalırsa, teknoloji geliştikçe sinema, TV, internet gibi araçlarda gelişip evrilecek ve farklı araçlara dönüşecek ya da işlevselliğini tamamen yitirecek. Ama tiyatro, insanın var olduğu her çağda yaşamaya devam edecek. Yarının ileri teknolojisinde, otomasyon sistemli sibernetik çağda dahi var olacaktır. Gelecekte birçok meslek, modern-postmodern sanat dalları doğal, yapay seleksiyonla insan yaşamından elenip uzayın uçsuz bucaksız boşluklarına savrulurken, tiyatro insan uygarlığının gidebileceği en kozmik evren kabuğuna kadar gidebilir. Yeter ki -Lorca’nın da söylediği gibi- onu doğru yola yöneltelim.

Bu bildiri ister ulusal olsun isterse uluslar arası-belki de alternatif-; tiyatronun bölgesel ve dönemsel olmadığına, başka bir değişle Einstein’ın ünlü (madde ve enerjinin denkliği) Emc2 denkleminde zamanın: enerji ve maddeyle bir ve aynı şey olduğunu bizlere gösterdiği üzere, sonsuz ve evrensel olduğuna tarihsel bir tanıklık edecektir. Benim için tiyatronun sınırları; bırakalım ülkeleri, dünyamızın sınırlarından da ötededir, evrenseldir. Tiyatronun sınırları dilin, düşüncenin, yazının, edebiyatın, ideolojilerin sınırlarını aşar. Bunlardan geniş ölçüde etkilenmekle birlikte asıl belirleyici etken, nitel bir sıçramaya uğradığı asal düğüm noktası harekettir, bedendir, akıştır. O, evrimdir ve tarihsel akışta yönünü çözüm noktasına, yani –sınıfsal- devrime yöneltir.

İnsanlık: bencilliğini, egolarını, zalimliğini, açgözlülüğünü tiyatronun öğretici, aydınlatıcı, eylemci, birleştirici, uzlaştırıcı, barışçı gücü ile aşabilir. Tek yöntem olmasa da bu, yinede geçerli alternatif bir yöntemdir. Salt ticarî beklentilerle politik yanını bir tarafa bırakarak tiyatroyu estetik değerlere indirgemekten, bu kimliğinden yalıtıklaştırmaktan, bu karakteristik özelliklerinden dıştalamaktan yine tiyatro sayesinde geri dönülebilinir. Tiyatronun bu gücü yadsınamaz.

Hiç şüphe yok ki, 21.yy’ın tiyatrocusu bir bilim insanından ve bir barış aktivistinden farksız olmalıdır. Onu bekleyen bu tarihsel dönüşüm-değişim rolü içine saplandığı çıkmazdan toplumunu çekip kurtaracak kolektif öncülüğü sırtlanması ve barışa, uzlaşıya ulaşacak köprüyü inşa etmesi ile mümkündür. Bunun içinse her şeyden önce özelde tiyatrocunun-sanatçının genelde bireyin kendini gerçekleştirmesi, dönüştürmesi, devindirmesi sayesinde ilerici, eşitlikçi, barışçı bir dünya görüşüne sahip olması kaçınılmazdır. Yalnızca bir bilimci ve barış elçisi değil, bir filozof, bir politikacı, bir akademisyen, bir öğrenci, bir işçi enginliğinde bakabilmelidir. Sanatını yalnızca belli bir elit zümreye veya ezilen sınıfa yönlendirmek yerine tüm insanlığın sınıfsız, eşit ve mutlu bir yaşam ideali temeline oturtmalıdır.

Ve tiyatro; geçmişin yanlışlarını eleyerek onun sağlam köklerini bulup ortaya çıkaracak, geleceğe aktaracak olandır. Ara durumları dışlamadan, olumsuzu olumsuzlayarak yıkıcılığın yerine yapıcılığı, bencilliğin yerine empatiyi, bireyciliğin yerine toplumculuğu, eskinin yerine yeniyi, gericiliğin yerine ilericiliği, savaşın yerine barışı, ayrımcılığın yerine paylaşımcılığı, adaletsizliğin yerine eşitliği koyup, aşkın tohumlarını dostlukta bulup ortaya çıkaracak olandır. Şu tiyatora dediğimiz şey; “İki heves bir kalastan” tutkulu dostluklar, fırtınalı aşklar yaratmaya devam edecek gibi.

Mağarada ateş etrafında toplanıp, evrenin dinamizmine ayak uydurup ilk avcılık deneyimlerini dramatize eden ilkel insanın evreni anlama çabasına yönelik tarihsel yolculuğunda tiyatro süreklilik araz eden bir araç olageldi. İlk hareket, ilk ses, ilk ritim, ilk dans, ilk oyundan günümüze onun tarihsel yolculuğu bundan sonrada kaldığı yerden devam edecek mi? Oluş, akış ve yok oluş halindeki evrende o da kendini sürekli yenileyecek mi?

Zafer Kılıç
20 Kasım 2011


Paylaş      
Yorumlar

Bu Oyun Hakkındaki Görüşlerinizi Paylaşın !

İsim
Mail  (Yayınlanmayacak)
Yorum
Güvenlik Kodu= 873
Lütfen bu kodu yandaki kutuya yazınız
 

    Son Eklenen Yazılar     En Çok Okunan Güncel Yazılar
27 MART… UMUDUNU ARAYAN BİR GÜN (Ahmet Yapar)
YOKLAMA LİSTESİ (Skeç)
    Tüm Tiyatro Yazıları

    Bu Tarihte Yayınlanan Diğer Yazılar
    Bu yazının yayınlandığı tarihte gündemdeki diğer yazılar aşağıda listelenmiştir...

  • Yönetmen Günersel Yazar Günersel'e Karşı:Bok Sosyolojisi (T.Su) (Melih Anık) - 12/24/2011
  • Stanislavski ile Yapılan Kurgusal Bir Röportaj 1 (Erkan Küçük) - 12/24/2011
  • İBBŞT Genç Günler ve Ufak Bir Hata (İBBŞT) (Melih Anık) - 12/23/2011
  • Bir Raftan – Bir Sahaftan: Yaşam-Oyun / İnsanda Tiyatro-Tiyatroda İnsan (Kadir Yüksel) - 12/23/2011
  • Stephens bu kere ne anlatıyor ya da neyi anlatamıyor: Bulanık (Üstün Akmen) - 12/21/2011
  • Yazın ve sahne sanatı arasındaki ince çizgide… - Ve Hep Birlikte Soldan Çıkarlar (Aycan Akçamete) - 12/19/2011
  • İktidar Hırsı ve Kösem Sultan (İhsan Ata) - 12/19/2011
  • Ali Poyrazoğlu Tiyatrosu'nda Beni Unutma (Üstün Akmen) - 12/16/2011
  • Yıldızlar sönmesin diye... (Tufan Taştan) - 12/16/2011
  • Sönmez Atasoy - Taziye Sayfası - Başsağlığı Mesajları (Taziye Sayfası) - 12/15/2011
  • Tiyatro ve onun geleceği üzerine bir analiz: Tiyatrounun Tarihsel Yolculuğunda Tiyatrocunun Rolü (Zafer Kılıç) - 12/12/2011
  • Şakayla Söyler Haldun Taner ve -Son Vicdani- Ali Erdoğan (Melih Anık) - 12/11/2011
  • İstanbul Devlet Tiyatrosu Yapımı -Ne Dersin Azizim- Oyununun İsveç Turnesi İzlenimleri (Savaş Aykılıç) - 12/9/2011
  • Tiyatro Ödülü Nasıl Olmalı? (Melih Anık) - 12/8/2011
  • War Horse'dan Myanmar Kukla Tiyatrosu'na (Melih Anık) - 12/8/2011
  • Bir Satge Projesi: BULUŞMAHAMLET (Üstün Akmen) - 12/7/2011
  • İnançlarını kendi seçen birinin dogmatik bataklığına gömülüşü: Alevli Günler (Üstün Akmen) - 12/7/2011
  • Ayıp Ettik (Hakan Yozcu) - 12/5/2011
  • Bu Oyun İzleyenleri Terletiyor… Yüksek Derece (İhsan Ata) - 12/5/2011
  • Disko 5 No'lu (Erkan Küçük) - 12/5/2011
  • Minik Kuşların Ciki (Erkul Eğilmez) - 12/5/2011
  • Tiyatro Merdiven'in Ne Oldu Bize Oyunundan İzlenimler (Savaş Aykılıç) - 12/5/2011
  • UNİMA İstanbul Karagöz Yapım ve Oynatım Kursu Mezuniyet Töreninden İzlenimler (Savaş Aykılıç) - 12/5/2011
  • Düğün (Rengin Uz) - 12/1/2011
  • Aysa Prodüksiyon'dan Mağdur ve Fail Kadınlar Oyunu: Düğün (Üstün Akmen) - 11/29/2011
  • Mutfak Söyleşileri (İBBŞT) Üzerine Akif Çamlı'ya Açık Mektup (Melih Anık) - 11/29/2011
  • Bu Bir İntihar Mektubudur… 4.48 Psikozu (İhsan Ata) - 11/29/2011
  • Tiyatromuzda Bunların Sahibi Kim? (Melih Anık) - 11/28/2011
  • Şems!...Unutma!.. Ankara'dan Geçti (Füsun Balkaya) - 11/28/2011
  • Bir Raftan Bir Sahaftan: Uzun Yolda Bir Mola (Kadir Yüksel) - 11/28/2011
  • Kantocu: Bir Usta, Bir Müzikal (Füsun Balkaya) - 11/21/2011
  • Vahide Gördüm ve Tüm Kanser Hastaları İçin... İnadına İyileşebilmek... (Yurdagül Yurtseven) - 11/21/2011
  • Ceryanlar Geldi (Erkul Eğilmez) - 11/21/2011
  • Myth Tiyatrosu, Korku İmparatorluğu'yla Ezber Bozuyor... (İhsan Ata) - 11/19/2011
  • Elma Hırsızları - Ankara DT (Yalçın İmzalı) - 11/18/2011
  • LARGO DESOLATO (Erkan Küçük) - 11/18/2011
  • ŞEMS!... UNUTMA!... (Yurdagül Yurtseven) - 11/16/2011
  • Çarkın Dişlilerinden Biri Sakın Siz Olmayasınız: Largo Desolato (Üstün Akmen) - 11/16/2011
  • İnsan(lık) Resm-i Geçidi: Çehov-N.Simon: Sevgili Doktor (İBBŞT) (Melih Anık) - 11/14/2011
  • İnadına Opera ve Yekta Kara'nın -İnadına- Başarısı: Aşk İksiri (Üstün Akmen) - 11/14/2011


  • Tiyatro Kursu Başlıyor!
    26 Mayıs'tan itibaren her PERŞEMBE Kadıköy'de!
    Çalışanlara yönelik hobi sınıfı!



    Duyuru Panosu!


  • Tiyatroya oyuncu (Halil Özer)
  • İstanbul'da tiyatro oyuncuları aranıyor (Komedi Tiyatrosu)
  • ilan (osman pehlivan)
  • TİYATRO 46,46 FİLM YAPIM (AHMET TOKATLI)
  • Kiralık Sahne - Beyoğlu (Çınar Burcu Bayur)
  • DANS, MÜZİK VE GÖRÜNTÜLÜ TEK KİŞİLİK OYUN (FİLİZ COŞKUNER)
  • Okuma Provası Kadın oyuncu (Muzaffer ONTEM)
  • öğretmene yardımmmm (melek dincer)
  • Kadın Oyuncu Araniyor !!! (Emre Boynukalin)
  • bilgi (osman pehlivan)

  • Panoya Yaz!
    Tüm Duyurular

    Son Eklenen Tiyatro Oyunları

         Güncel Yazılar

    Yazar olmak ister misiniz?
    Yazar olarak tiyatrodunyasi.com ailesine katılmak, yazılarınızı yüzbinlerce tiyatroseverle paylaşmak isterseniz tiyatrodunyasi@tiyatrodunyasi.com adresine mail gönderebilirsiniz...

    Mail Listemize Üye Olun

         Güncel Haberler
    "İyilik Yayıncılığı" İsimli Sosyal Sorumluluk Projesi, Bir Çok Sevilen İsmi Bir Araya Getirdi
    Küçükçiftlik Bahçe Tiyatrosu'nda Oyunlar Devam Ediyor

    Tiyatro Dünyası'nı takip Edin
     
     |  ..