| Tiyatro Kursu  | Şirket Tiyatrosu
Tiyatro Dünyası
Tiyatro Dünyası Bu Sahnede...
 
Ana Sayfa  |  Hakkımızda  |  Yazılar  |  Haberler  |  Yazarlar  |  Tiyatro Oyunları  |  Tiyatro Grupları  |  Sanatçılar  |  Kaynak  |  Duyuru Panosu  |
Hem İyi İnsan Olmak, Hem de Ayakta Kalmak: Sezuan'ın İyi İnsanı
Üstün Akmen



Bertolt Brecht'in kim olduğunu bilenler bilmeyenlere nasılsa anlatır, orası önemli değil de, ben işte o bilinen/bilinmeyen Brecht’in “Sezuan'ın İyi İnsanı-Der Gute Mensch Von Sezuan” başlıklı mesel oyununun, “bugünkü toplum düzeninde hem iyi insan olmak, hem de ayakta kalabilmek mümkün mü” sorusunu ele aldığını söyleyerek işe başlamak istiyorum.

Belki biliyorsunuzdur, ama “Sezuan’ın İyi İnsanı”nın önce konusunu: “… bir masal havasında Çin'in Sezuan eyaletinde geçen oyun, üç tanrının iyi bir insan aramak üzere dünyaya inmesiyle başlar. Kendilerine yatacak yer arayan tanrılara, Fahişe Shen Te'den başka kucak açan olmaz. Tanrılar, Shen Te'ye iyiliği karşılığında yüklüce bir para verdikten sonra Sezuan'dan uzaklaşırlar. Ancak kendine bir tütüncü dükkânı açan Shen Te'ye müşteri yerine ne kadar işsiz güçsüz, parasız insan varsa musallat olur ve Shen Te'nin iyilikleri kendisine zarar vermeye başlar. İnsana insanca yaşama hakkının tanınmadığı çarpık bir düzende, iyi insan Shen Te ayakta kalabilmek için zaman zaman Shui-Ta kişiliğine bürünerek katı yürekli, kötü bir insan rolünü oynamak zorunda kalır. Shen Te'nin yaşadıkları, seyircinin kendi kendine: ‘İnsan, insancıl olmak için insanlık dışı bir mücadele mi vermelidir’ sorusunu sormasına vesile olur,” tümceleriyle anlatmam da gerekiyor.

SALDIRILAN VE YASAKLANAN OYUN
Yazının bundan sonrası kolay!

Epik tiyatro ekolünü en iyi yansıtan oyunlardan biri olarak kabul edilen bu oyunun, ülkemiz tiyatrosu adına fevkalade şanssız bir geçmişi var. 1957’de Adalet Cimcoz’un tercümesiyle (şiir çevirileri Teo’ya aitti) yayımlanır yayımlanmaz yasaklanmış, 1958 yılında Şehir Tiyatroları’nda Max Meinecke rejisiyle oynanacağı ilân edildiği halde, temsilinden cayılmıştı. Ben bunları doğal olarak anımsayamıyorum. Ama 1963 yılında yeniden Şehir Tiyatroları’nın repertuarına alınan “Sezuan’ın İyi İnsanı”nın, (sahne ışıkları içinde uyusun) Beklan Algan’ın rejisiyle perde açmaya başlaması vallahi dün gibi aklımda. Böylece “Sezuan’ın İyi İnsanı” ülkemizde bir profesyonel tiyatro tarafından oynanan ilk Brecht oyunu olmuştu. Gel gelelim, oyunla ilgili “malûm” gazetelerin kışkırtıcı yayınlar yapması üzerine tiyatroya saldırıldı, sonra da yasaklandı.

ALTI YILDIR HİÇBİR PROFESYONEL REPERTUVARDA YOKTU
“Sezuan’ın İyi İnsanı”nın son olarak 1976 yılında ve Vasıf Öngören’in rejisiyle Birlik Sahnesi tarafından, o sahnelenişinden 30 yıl sonra da 2005-2006 sezonunda Özdemir Nutku’nun çevirisi, (bilvesile bir kez daha özlemle, sevgiyle anıyor, alkışının bol olmasını yürekten diliyorum) Ali Taygun'un yorumuyla Bakırköy Belediye Tiyatroları'nda perde açtığını da biliyorum. “Sezuan’ın İyi İnsanı”, geçen onca yıllık süreçte, birçok üniversite topluluğu ve farklı amatör topluluklar tarafından defalarca oynansa da, altı yıldır hiçbir profesyonel tiyatronun repertuarında yer almamış olmasıyla da ilginçliğini korumuş bir oyun özelliğine sahipti bence. Neyse ki, kuralı Adalet Cimcoz’un çevirisi ve bu kere Yücel Erten’in rejisiyle İstanbul Devlet Tiyatrosu bozdu.


YÜCEL ERTEN OYUNCULARI ARAÇ OLARAK KULLANMAMIŞ.
Bu ülkenin yetiştirdiği “en”lerin hemen ilk sıralarında yer alan Yücel Erten, dünyanın farklı versiyonları arasına kâğıt gibi sıkıştığımız tam da şu günlerde, Avrupa usulü insan haklarından/ilişkilerinden tozu dumana katarak uzaklaşılırken, yol aldığımız dünyanın içindeki sorunları şöööyle bir yoğurmak istemiş ki Brecht’in oyununu hem de İstanbul Devlet Tiyatrosu’nda sahneye taşımış. Sadece sosyalizm sorununu değil, insanın iyi olabilip olamayacağını, insan ilişkilerinin insanın iyi olmasına izin verip vermeyeceğini irdeleyen bu oyunu seçmekle, bana sorarsanız gene tanınan, bilinen, takdir edilen “Yücel Erten”liğini yerine getirmiş. Bizim varoşlarımızla, imgesel Çin'in varoşları arasında bir anlamda paralellikler kurmuş olması, oyunu izledikten sonra sanırım ilginizi çekecek ve işte o zaman dolaylı olarak bana soracaksınız. Onun için, gelin siz sormadan ben “size” anlatayım: Malûmdur, Brecht, salonda oturur, oyunu yönettiği pek fark edilmezmiş ya, sanki aynısını yapmış Yücel Erten. Karışmaları belli ki belirsizce ve hep “akış yönünde” olmuş. “Kendi tasarladığını” oyuncularla gerçekleştirmek istiyor izlenimini yaratmaktan kaçınmış. Oyuncuları araç olarak kullanmamış.

İYİ DE, NE YAPMIŞ YÜCEL ERTEN
Ha, ne yapmış diye sual edecek olursanız onu da yanıtlayayım, oyunun anlattığı olayı oyuncularla birlikte yakalamak istemiş. Her bir oyuncunun kendi gücünü en yüce değerlerle ortaya koymasına yardımcı olmuş. Parodiye ya da komediye kayma ya da dramatik olmaya kaçma olasılığını başarıyla engellemiş. Brecht’in tiyatro anlayışının özünü koruyarak, üç saatlik oyunu sıcak, akıcı, masalsı bir atmosfere kavuşturmuş. Oyuncu malzemesini fevkalade sağlam tutmuş. Shen Te ve Shui Ta ikilemiyle, iyi insan ve kötü insan çizgileri çizen, kapitalist sisteme ve burjuvaziye kafa atan oyunun imbiğinden süzülen “insancıl olmak için insanlık dışı bir uğraş mı vermek gerekir acaba” sorusunu, izleyenlerin beyinlerinin gri kıvrımlarına temel çivisiyle çakmış. İçinde yaşamadığımız, yaşamak ne kelime solucan gibi kıvrım kıvrım kıvrandığımız toplumdaki kokuşmuş çürümeyi "iyi" insanın gözünden anlatan yapıtta yer alan Paul Dessau'nun zor, hatta seyirciye itici dahi gelmesi olası müziğini bir cıvıl müzik yeteneğinin “hazık” kulaklarına emanet etmiş. Çiğdem Erken, müzikal bir yabancılaşma duygusu yaratmış. İ

ÖZBORA, ÇİN'İ ANDIRAN BİR TASARIM YAPMAMIŞ
Çiğdem Erken’in giderek uzmanlaşarak (vakti zamanında bu konuda çok kavga(!) etmiştik) mükemmelleşen Brecht müziği anlayışı, Derin Eryılmaz Pöğün (Piano), Ufuk Atar (Klarnet), Derin Irmak (Trompet) triosunun icrasıyla renk kazanmış. Oyuna inanılmaz tempo kazandıran, “black-out”ları atlatan capcanlı müzik, Yücel Erten’in yorumuna değer katmış. Ethem Özbora, fevkalade işlevsel bir dekor tasarlamış. Oyun mekânsal olarak belirsiz olmakla birlikte, Özbora, dünyada da alışılageldiği üzere Çin'i andıran bir tasarım yapmayarak evrensellik iletisi açısından oyunun “iyi yönleri” çizelgesine çentik atmış. Nalân Altaylı’nın’nın kostümleri de dekora ve amaca uyum sağlamış. Işığın büyücülerinden Yakup Çartık’ın ışık tasarımına söz etmek bu kere de kimin haddine!

MOTİFLERİ OYUNUN DİP SUYUNDAN ÇEKİP ÇIKARMAK,
Yücel Erten’in, titiz mi titiz olduğunu bildiğim Dramaturg Şafak Eruyar ile birlikte kotardıkları dramaturgi çalışmasının, oyuna olumlu anlamda yansıdığına inanmamama, anlamamama, karşı koymama hiçbir neden yok. Oyunun içinden “iyilik bir yaşamı ne kadar çabuk mahveder, sertlik bir yaşamı ne kadar çabuk yeniden kurar, iyi insan bir yardımcı arar, ama sonuç itibariyle yardım edilebilecek birini bulur” gibi motifleri oyunun dip suyundan çekip çıkarmak, hiç kuşkum yok ki ince bir dramaturjik çalışma gerektiren çalışmayla yapılanmış.

Kuzen Shui Ta, Shen Te’nin küçük yavrusuna yardım edebilmek için pek çok insanın küçük yavrusunu harcamak zorunda mıdır, siyasi erk (ay aman of) tanrılar, Hrant Dink gibi (haydaaa, bu da nereden çıktı şimdi) iyi insanlarının katilini sorguya çekmezler mi gibi damıtılmış özelliklerin oyuna işlenmelerine baksanıza!

Haklılığım dramaturjik çalışmayla kanıtlanmış.


ZUHAL ERKEKLİ’NİN DOĞAL OYUNCULUK ANLAYIŞI
Gebe Gelin, Genç Orospu ve Bayan Su karakterlerine can üfüren Aylin Gürsoy’un, Kadın’da Mehlika Balkan’ın, Adam ve Müşteri’de Hakan Şahin’in, Mal Sahibi Mi Tzü’de Hanife Şahin’in, 2. Tanrı ve Büyükbaba’da Hakan Güneri’nin karakterlerine bürünme konularını Yücel Erten’in ustalığı mı sağlamış, yoksa andığım oyuncuların çalışmaları ve yetenekleri mi, orasını neden yok bilemem! Bilebildiğim, Zeynep Erkekli’nin özellikle Shin karakterini parçalardan oluşturarak (sinema deyimiyle) kurgulamış olması. Erkekli’nin benimsediği doğalcı oyunculuk anlayışı, bu kere psikolojik ve davranışsal işaretlerden hafif yoksun mu kalmış ne?

YILDIRIM GÜÇÜK’ÜN KARAKTERLERLE KURDUĞU DUYGUSAL İLETİŞİM
Zühtü Erkal 1. Tanrı’ya can verirken duyguları fizikselleştirmenin (ya da gerekçelendirme dediklerinin) tiyatronun olmazsa olmazı olduğunu unutmamış, 1. Tanrı karakterini (Topal karakterini de) iyiden iyiye gözden geçirip, gerekçelendirmede ayrıntıya inmiş. Ahenk Demir, 3. Tanrı ve Berber Shu’nun duygularını duygusal olarak sahiplenmiş ve onları sezgisel olarak oyunun temel hedefi boyunca sürüklemeyi becermiş. Rolleri abartmıyor, hiç mi hiç köpürtmüyor, yaratıcılığın tüm yollarını deniyor. Marangoz Lin To/Papaz ve Bay Chu’da Cengiz Baykal’ın oyunculuğu nedense pek ruhsuz, ezbere dayalı. Yıldırım Güçük’ün Polis ile Garson ile Bay Fu ile arasında kurduğu duygusal iletişimi pek sevdiğimi burada itiraf etmeliyim.

SEVAL GÖKÇE’NİN BAŞARISI
Sucu Wang’ta İlkay Akdağlı’nın birinci perdede, üç tanrının geldiği tabloda güğümleri içlerinde su varmışçasına taşıyışı özel övgüye değer. “İyi” oyuncu Reha Özcan’ın, Pilot Sun ve Yeğen’de oyunculuğunu yaşamsal güçle dolduruşu, karakterlere çok canlı coşku ve kavram şırınga etmesi bu kere de keyif vermekte. Seval Gökçe, hem Sun’un Annesi, hem de Yaşlı Orospu karakterlerinin tüm yaklaşımlarını anlamış ve başarıyla kontrolü altına almasıyla dikkat çekerken, canlandırdığı karaktere neredeyse bir taç takmadığı kalmış.


SHEN TE İLE SHUİ TA’NIN CANLI, FİZİKSEL VE PSİKOLOJİK YÖNELİMLERİ
Trabzon Devlet Tiyatrosu’ndaki (eee, çok gezen çok bilir) başarılı oyunculuklarıyla tanıdığım Zeynep Ekin Öner’in İstanbul’a atanması, alenen söylüyorum İstanbul tiyatro izleyicisi için büyük şans. “Sezuan’ın İyi İnsanı”ndaki başarısı ne kelime, onu bakın daha ne rollerde alkışlayacaksınız, hele durun, bekleyin, göreceksiniz. Öner, Shen Te’nin ve Shui Ta’nın canlı, fiziksel ve psikolojik yönelimlerini iyi yansıtıyor. Sosyal çarpıklıkları gördükçe, özdeki iyinin peşine düşen Shen Te ile özdeşleşerek kendi gizemli “ben”inde kök salmış, doğuştan gelen yaşamsal hedef ve özlemler içindeki Shen Te’ye mükemmelen can veriyor.

Zeynep Ekin Öner, “fevkalade” olarak tanımlanacak epik oyunculuk gösterisiyle oyun içinde adeta bir büyü yaratmakta.

İyi de, şimdi onu da soracaksınız: Bütün bunları kim yaratmakta?

Hay sen varlığınla, aklınla, bilginle, kültürünle, deneyimlerinle çok yaşa emi Yücel Erten Hoca!

Üstün Akmen
Evrensel

---------------------

Sezuan'ın İyi İnsanı

Yazarın Tüm Yazıları


Paylaş      
Yorumlar

ahmet cevdet - ( 2/8/2012 )
Eleştiri kuramından nasiplenmemiş olmak, usül, üsluptan bi-haber olmak, -Sosyalizm Sorunu- gibi kıymeti kendinden menkul tamlamalar uydurmak bi yana; bari özen göster de, oyuncuların isimlerini broşürden bakarak doğru yaz! O da yok! Zuhal Erkekli, Zühtü Erkal kim? Türkçe dil, imla hatalarına, kavramsal fukaralığa girersek orta öğrenimde sınıf geçemez! Evrensel bu tür sosyetegezerlerinden başka bilgili görgülü -eleştirmen- bulamıyorsa, eleştiri yerine türkçe bilen, hiç değilse maddi hatadan arındırılmış bir tanıtım yazısı yayınlayarak tiyatroya daha fazla katkı yapabilir diye düşünüyorum! Esenlikler...

ÜSTÜN AKMEN - ( 2/13/2012 )
Bir eleştiri yazısı üzerinde de elbette tartışma açılır, hatta o eleştiri yazısı da -eleştiriden- nasibini alır, ama her şeyden önce görüş sahibi terbiyeli olmalıdır!

Melih Anık - ( 2/13/2012 )
Üstün Akmen-e katılıyorum.

Bu Oyun Hakkındaki Görüşlerinizi Paylaşın !

İsim
Mail  (Yayınlanmayacak)
Yorum
Güvenlik Kodu= 274
Lütfen bu kodu yandaki kutuya yazınız
 

    Son Eklenen Yazılar     En Çok Okunan Güncel Yazılar
27 MART… UMUDUNU ARAYAN BİR GÜN (Ahmet Yapar)
YOKLAMA LİSTESİ (Skeç)
    Tüm Tiyatro Yazıları

    Bu Tarihte Yayınlanan Diğer Yazılar
    Bu yazının yayınlandığı tarihte gündemdeki diğer yazılar aşağıda listelenmiştir...

  • Perşembenin Hanımları: Gözyaşı dediğin nedir ki? Su işte (Pınar Çekirge) - 2/16/2012
  • Buyruk Dinleyen Sanat, Sanat Değilse Peki Bu Ne?: Koca Sinan (Üstün Akmen) - 2/15/2012
  • Bursa Devlet Tiyatrosu'nda Bir Amerikan Yavanlığı: Yolculuk (Üstün Akmen) - 2/15/2012
  • Tiyatro Ak'la Kara'da Bir Cooney Vodvili: Tom, Dick ve Harry (Üstün Akmen) - 2/15/2012
  • Ve O Bir Daha Asla Ağustos'ta Isınamadı- Kıraç Arascan Dönmez (Simge İçen) - 2/14/2012
  • Atatürk Kültür Merkezi (AKM) ve Tiyatro Binaları (Melih Anık) - 2/14/2012
  • Taksim'in Göbeğinde Bir Cezaevi… Disko 5'Nolu… (İhsan Ata) - 2/13/2012
  • Zırhlı Kurt - Hakkınızı Helal Ediniz Sevgili Ustalarımız (Can Murat Yaşar Şengel) - 2/13/2012
  • Tiyatro Yaşamın Kendisi GİBİdir Aslında! (Pınar Çekirge) - 2/13/2012
  • Doğu'nun ve Batı'nın Tanrıları -ANTİGON- Oyununun Hindistan Turnesi'nde Buluştu (Savaş Aykılıç) - 2/13/2012
  • Hem İyi İnsan Olmak, Hem de Ayakta Kalmak: Sezuan'ın İyi İnsanı (Üstün Akmen) - 2/8/2012
  • İşte Baş, İşte Gövde, İşte Kanatlar ve İşte Başarı! (Füsun Balkaya) - 2/8/2012
  • Bir Raftan Bir Sahaftan: Reji Sanatı - Tiyatro Yönetmeninin Çalışması (Kadir Yüksel) - 2/8/2012
  • Duru Tiyatro'da Mikro Kosmos: Sondan Sonra (Dennis Kelly) (Melih Anık) - 2/7/2012
  • Tom, Dick ve Harry; mantık aramayın, gülmeye bakın (Rengin Uz) - 2/7/2012
  • Sahnedeki Eylemin Sahne Sahne, Şarkı Şarkı Sıraya Konulmuşu: İstanbulname (Üstün Akmen) - 2/3/2012
  • Ne Kadar Yakınlaşırsanız, O Kadar Acı Çekersiniz: Yaklaştıkça (Üstün Akmen) - 2/3/2012
  • Yücel Erten Rejisi ile Brecht: Sezuan'ın İyi İnsanı (İstanbul DT) (Melih Anık) - 2/1/2012
  • Can Baba'ya 85. Doğum Günü Armağanı: Can (Üstün Akmen) - 2/1/2012
  • İnanın Bana, Bu Oyunda Kendinizle Çatışacaksınız: Süpernova (Üstün Akmen) - 2/1/2012
  • Bu Filmi Görmüştüm – Tiyatro Karnaval (Cüneyt İngiz) - 1/31/2012
  • Tiyatro Karnaval-Bu Filmi Görmüştüm (Can Murat Yaşar Şengel) - 1/31/2012
  • Süpernova; Yumrukların Dansı (Rengin Uz) - 1/30/2012
  • Eşeğin Gölgesi - Antalya Devlet Tiyatrosu (Merve Ateş) - 1/30/2012
  • Ramazan'la Jülide - Başkent Tiyatrosu (Füsun Balkaya) - 1/30/2012
  • Don Juan'ın Gecesi'nde Yargılananlar (İhsan Ata) - 1/30/2012
  • Siz Olsanız Ne Yapardınız, Hangi Yolu Seçerdiniz?: Öksüzler (Üstün Akmen) - 1/27/2012
  • İlk İşçi Sınıfı Devletinin Sancılı ve Komik Öyküsü: Ölümüne (Üstün Akmen) - 1/27/2012
  • Bu Filmi Görmüştüm Başlıyorrrrrrrrrrrrr (Ayşe Müge Gerdan) - 1/24/2012
  • Karl Marx Geri Döndü… Marx'ın Dönüşü (İhsan Ata) - 1/24/2012
  • Ortaoyununu Özlemişiz: Kanlı Nigar – Adım Tiyatro (İsmail Can Törtop) - 1/24/2012
  • Tiyatroda Eleştiri - Yazılarımdan Derleme (Melih Anık) - 1/24/2012
  • Çocuk Tiyatrsu Sahneleme Sürecim Üzerine (Rasim Aşın) - 1/23/2012
  • Bana Camdan Bir Hikaye Anlat Berkun Oya (Simge İçen) - 1/23/2012
  • Aydın Belediyesi Şehir Tiyatroları Kuyucak'taydı (Serkan Fırtına) - 1/23/2012
  • Orhan Alkaya Rejisi ile Rosenbergler Ölmemeli'yi (İBBŞT) Yeniden Okumak (Melih Anık) - 1/23/2012
  • Bir Raftan – Bir Sahaftan: Türk Tiyatrosu'nda Komedyanın Evrimi - Gülmenin Oyunsu Özgürlüğü (Kadir Yüksel) - 1/23/2012
  • Guguk Kuşu Tarla Kuşuna Dönüşürse… (İhsan Ata) - 1/19/2012
  • Tomris Oğuzalp Hasta ve Sahipsiz (Üstün Akmen) - 1/19/2012
  • Yargının Siyasallaştığı Ülkede Adalet: ROSENBERGLER ÖLMEMELİ (Üstün Akmen) - 1/19/2012
  • İstanbul Devlet Tiyatrosu'nda Arabesk Trajedi: Antigone (2012) (Melih Anık) - 1/16/2012


  • Tiyatro Kursu Başlıyor!
    15 Kasım'dan itibaren her PAZARTESİ Kadıköy'de!
    Çalışanlara yönelik hobi sınıfı!

    Çocuklar için Drama ve Tiyatro Kursu!
    13 Kasım'dan itibaren her CUMARTESİ Kadıköy'de!
    7-9 yaş grubu için hem eğlenceli hem öğretici..



    Duyuru Panosu!



    Son Eklenen Tiyatro Oyunları

         Güncel Yazılar

    Yazar olmak ister misiniz?
    Yazar olarak tiyatrodunyasi.com ailesine katılmak, yazılarınızı yüzbinlerce tiyatroseverle paylaşmak isterseniz tiyatrodunyasi@tiyatrodunyasi.com adresine mail gönderebilirsiniz...

    Mail Listemize Üye Olun

         Güncel Haberler
    "İyilik Yayıncılığı" İsimli Sosyal Sorumluluk Projesi, Bir Çok Sevilen İsmi Bir Araya Getirdi
    Küçükçiftlik Bahçe Tiyatrosu'nda Oyunlar Devam Ediyor

    Tiyatro Dünyası'nı takip Edin
     
     |  ..