| Tiyatro Kursu  | Şirket Tiyatrosu
Tiyatro Dünyası
Tiyatro Dünyası Bu Sahnede...
 
Ana Sayfa  |  Hakkımızda  |  Yazılar  |  Haberler  |  Yazarlar  |  Tiyatro Oyunları  |  Tiyatro Grupları  |  Sanatçılar  |  Kaynak  |  Duyuru Panosu  |
Ali H.Neyzi'nin Shakespeare Tercümelerinden Yola Çıkarak
Melih Anık



Ali H.Neyzi’yi okuyorum son günlerde. Ali H.Neyzi 1927 doğumlu. 1946 da Robert College Erkek Lisesi’nin Edebiyat Bölümü’nü bitirmiş. Londra(BBC) radyosunda Türkçe çevirmenliği ve spikerlik yapmış. Ankara Radyosu’nda İngilizce çevirmeni ve spikerlik görevlerinde bulunmuş. 1950 yılında sigortacılığa başlamış. 1955 yılında aldığı bursla Harvard Üniversitesi İşletme Bölümü’nde eğitim görmüş. Sigorta Enstitüsü ve Robert College’de öğretmenlik de yapmış. Toplum onu Halk Sigorta Genel Müdür’ü iken, yapılmasına ve yerine yerleştirilmesine ön ayak olduğu İlhan Koman’ın Akdeniz heykeli ile hatırlamaktadır.(Umarım) Shakespeare, Kafka ve D.Mamet’den çeviriler yapmış. Mitos Boyut’dan çıkmış Aşkın Çabası Boşuna, V.Henry, Kral III.Richard, Kral John, Titus Andronicus onun çevirileri. Ben onun Shakespeare tercümelerinden yola çıkacağım.

Ali H.Neyzi ‘Lara Feneri III’ isimli kitabında Titus Andronicus’un çevirisine o sıralarda Antalya Devlet Tiyatrosu Genel Sanat Yönetmeni olan Mustafa Avkıran’dan talep gelmesi ve "Çevirirsen oynarız" demesi üzerine başladığını anlatıyor. Daha önce çeviri dalında “Yılın Çevirisi” ödülü almış olmasına rağmen Ali H.Neyzi, Shakespeare çevirisinin uzmanlık isteyeceğini düşünmüş, Mina Urgan’ı aramış destek istemiş.

Ali H.Neyzi “ Kullanılan deyimler dışında yaşam koşulları da öylesine değişmiştir ki günümüzde İngiliz ortaokul öğrencileri bile bu oyunların dilini çözmekte zorlanırlar. Bu yüzden uzman kişiler tarafından açıklamalı baskılar gerçekleştirilmiştir. Öyle ki kitabın her sayfasının nerdeyse üst bölümü oyunun dizelerini vermekte alt bölümü ise yukarda geçen deyimlerin açıklamalarını içermektedir. Şöyle bir örnek vereyim. Othello bir yerde “kolumdaki kayışları keser vahşi kuş gibi saldırırım” der. Eskiden özellikle Berberi avcılar, kollarına kayışlarla bağladıkları doğan gibi avcı kuşları ile ava çıkarlar ve bir av gördüklerinde vahşi kuşu serbest bırakıp avı yakalamasını sağlarlarmış. Bu konuda bilgisiz bir çevirmenin hali ne ola ki” demiş. (Ali H.Neyzi’nin “İngiliz ortaokul öğrencileri bile”sini “Bırakın tercüme yapmayı, yapılmış tercümeyi okuyan bizim bazı üniversite mezunlarımız bile” diye değiştirsek yanlış mı olur? Ama ne gam! Onlar, kollarında kayışları olmayan ‘Othello’dur.)

Çeviriyi tamamladıktan sonra Mina Urgan ile bir araya gelmişler. Neyzi , Türkçe çeviriyi okuyor Mina Urgan ise İngilizcesinden takip ediyormuş. “ Toprağı bol olsun Shakespeare böyle şeylere pek aldırmamıştır ama biz çeviri yaptığımıza ve Titus Romalı bir general olduğuna göre Tanrıların hep Roma adlarına uygun olmasını sağlayalım” demiş Mina Urgan. Urgan hangi Tanrı’nın Yunanca adı Roma’da nasıl değişmiş, ezbere biliyormuş, “Tüm Tanrıları Romalı yapmışlar”. “Mitos Boyut’un sahibi Yılmaz Öğüt, Mina Hanım’dan icazet aldığımı duyunca kitabı bastı” diyor Ali H.Neyzi. Ali H. Neyzi çevrilmemiş Shakespeare kalmasın diye çevrilmemiş oyunlarına ağırlık verdiğini anlatıyor.

Eşim, üniversitede(Boğaziçi) Prof. Cevat Çapan’dan tercüme dersi almıştı. Çapan girdiği ilk derse “Tercüme öğretilemez” diye başlamış ve ders yılı boyunca öyle şeyleri sanki bir şey söylemiyormuş gibi ama zerafet ve alçak gönüllükle anlatmış ki Çapan’ın derya olan bilgisi ve üstün insanî kişiliğiyle öğrencilerine nasıl ufuklar açtığını anlata anlata bitiremiyor eşim. Tercümenin, iki dile de hakimiyet yanında çok geniş bir vizyon ve bilgi içerdiği, başta yazarın hayatı ve tüm eserleri olmak üzere edebiyat üzerinde de hakimiyeti gerektirdiği çok açık. Ben, “Shakespeare çevirisini yetersiz buldum oturdum kendim çevirdim” diyen bazılarının, Prof.Çapan’dan ders almadıklarını ve “cahil cüretinden” muzdarip olduklarını düşünüyorum.

Kütüphanemde 1943 basımı bir Shakespeare tercümesi var, Nasıl Hoşunuza Giderse. “Edebiyat Fakültesi İngiliz Edebiyatı Semineri Shakespeare Külliyatı No 2 yazıyor” kapağında. İçindeki notta eserin “1941-42 ve 1942-43 seneleri İngiliz Edebiyatı şubesi Shakespeare seminerinde tercüme edildiğini” belirtiyor Halide Edip Adıvar ve Vahit Turhan. “Bu tercümede de The Oxford and Cambridge Edition of Shakespeare’s Plays külliyatı esas olarak kabul edilmiştir” deniyor. Kitabın ilk 50 sayfası da oyun ve Shakespeare üzerine ayrıntılı bir incelemeye ayrılmış. İlk eser Hamlet, 1941’de “neşredilmiş”. Corialanus da bu ekip tarafından tercüme edilmiş.

Bugün piyasada kaynağı verilmemiş veya tercüme ‘kokan’ önsözü bile ‘yaşlanmış’ kitaplara ya da tercümelerde tesadüfen önüme çıkan yanlışlara bakarak o zamanlar nasıl bir “akademik edep” varmış diye düşünmeden edemiyorum. Sahnelenen bazı oyunları yönetenlerin ve oyuncuların okumadıklarını, ben okudukça anlıyorum. Üniversitelerimiz ne yapıyor sorusu da ortada kalmış duruyor. ‘Hocalar’ baştan savınca meydan ‘çömez’lere kalıyor herhalde.

O üniversitelerden mezun olanlardan bazıları “Hiç klasik Shakespeare bilmiyorum” diye ( övünüyorlar mı yoksa itiraf mı ediyorlar ?) çekinmeden ortaya çıkıp Shakespeare’in ormanına baltalarla dalıyor ve o güzelim ağaçlarına acımadan (utanmadan) vuruyorlar. Böyle giderse yapa boza ‘uzman’ kesilecekler başımıza. Bazı ‘hoca’lar da köşelerinde onların (aslında ‘olmayan’) “Shakespeare yorumlarının doğruluğunun neden anlaşılmadığını açıklamaya çalışıyor”. Yapan çok iyi yapmış gibi “izlemek için donanımımız yetersiz” denerek fatura seyredene çıkarılıyor. Önce koca bir ‘insaf’, sonra da utanın ! Biz ‘neler oluyor’ anlıyoruz da gençlik yanlış yönlendiriliyor ben ona yanıyorum. Hiç değilse ‘olma umudu’ olan gençleri yanlış örnek ve övgülerle baştan yok etmeyelim.

Şimdi eski çevirileri yetersiz bulan “kendini bilmez” kişilerin Shakespeare çevirileri yaptığını okuyunca bunlar aklıma geldi. Oyunculuk okuyup İngilizce bilen herkes Shakespeare çevireceğini sanıyorsa vay başımıza. Eminim ki bu “çevirgen” tür, eskilerin yaptıklarını önlerine açıp bakıyordur. Bu ‘yeniler’, eskilerin içinden geçmek için dağlarda açtıkları patikaların üstünde birikmiş ‘otları yolarlar’, olsa olsa.

Öte yandan bugün Shakespeare sahneleyen tiyatro topluluklarının yaşayan eski çınarlardan danışman olarak yararlanmamalarını da anlayamıyorum. Hadi ‘özel’ tiyatrolar özel olup ÖZEL olamadıkları için farkında değil/aldırmıyor/yapamıyor ama kamu tiyatrolarını engelleyen ne?

Melih Anık
http://melihanik.blogspot.com

Not: Yavuz Turgul, Av Mevsimi’nde hatırlamış Prof.Cevat Çapan’ı , oyuncu olarak. Hiç yoktan iyi (!)

Yazarın Tüm Yazıları


Paylaş      
Yorumlar

Bu Oyun Hakkındaki Görüşlerinizi Paylaşın !

İsim
Mail  (Yayınlanmayacak)
Yorum
Güvenlik Kodu= 832
Lütfen bu kodu yandaki kutuya yazınız
 

    Son Eklenen Yazılar     En Çok Okunan Güncel Yazılar
Süt Kardeşler - Süheyl Behzat Uygur Tiyatrosu 2020
Atam Siz Rahat Uyuyun Gençleriniz Size Layık - Yıllar Sonra 'Satıcı'nın Ölümü' - Bir Büyük Sanatçı Argun Kınal'a Veda
    Tüm Tiyatro Yazıları

    Bu Tarihte Yayınlanan Diğer Yazılar
    Bu yazının yayınlandığı tarihte gündemdeki diğer yazılar aşağıda listelenmiştir...

  • 2. Ulusal Mardin Çocuk ve Gençlik Tiyatro Festivali Üstüne Bir Değerlendirme (Burhan Gün) - 1/7/2011
  • Engin'lere Yelken Açmış Bir Grande Dame Oya Palay (Can Murat Yaşar Şengel) - 12/31/2010
  • Öğretmenliğe Dair Bir Oyun: Ben Öğretmenken (Mustafa Acar) - 12/31/2010
  • Benim Bu Tiyatroya Borcum Var (Arda Aydın) - 12/31/2010
  • İşsizler Cennete Gider (Metin Boran) - 12/29/2010
  • 2010'un Son Gününde Vacip Olan Vicdan Muhasebesi (Üstün Akmen) - 12/29/2010
  • Cezmi Ersöz'ün Hesaplaşması: Kendi Kendine Konuşmaktır Aşk (Üstün Akmen) - 12/28/2010
  • Fenerbahçe'li Alex ve Tiyatro -Sıla-dır (Melih Anık) - 12/22/2010
  • Bana Aşkı Öğreten Şarkıcı İstanbul'dan Geçti: Peppino Di Capri (Üstün Akmen) - 12/22/2010
  • Metafor Denizinde Bir Oyun : Alemdar (Tohum ve Toprak) – İBB Şehir Tiyatroları (Melih Anık) - 12/21/2010
  • Ali H.Neyzi'nin Shakespeare Tercümelerinden Yola Çıkarak (Melih Anık) - 12/21/2010
  • Karışan insan hayatları: Bavul (İhsan Ata) - 12/21/2010
  • Nejdet Erdem'den 3 Skeç (Nejdet Erdem) - 12/19/2010
  • İstanbul Devlet Tiyatrosu – Üsküdar Tekel Sahnesi'nde Bir Ötekileşme Tragetyası; Baştan Çıkarma (Savaş Aykılıç) - 12/19/2010
  • -Kelimelerin Efendisi- LaBute'dan Zorla Güzellik - Kent Oyuncuları (Melih Anık) - 12/16/2010
  • Savaşlar Ölüler Gömülünce Kazanılırın Oyunu: Ölüleri Gömün (Üstün Akmen) - 12/16/2010
  • Düşüşen Maskeler (Nejdet Erdem) - 12/16/2010
  • Tiyatro Ayna'dan Bir Kadirşinaslık Örneği: Türkan Işık Yolcusu (Üstün Akmen) - 12/16/2010
  • Apolitikleştik (Erkul Eğilmez) - 12/16/2010
  • Perde Açılsın mı? (Melih Anık) - 12/13/2010
  • Hangisi Karısı (Cüneyt İngiz) - 12/13/2010
  • Ustalardan Bir Tangoya Ne Dersiniz?: Temiz Ev (Can Murat Yaşar Şengel) - 12/13/2010
  • Dünyanın Ortasında Bir Yer (Duygu Tekin) - 12/12/2010
  • Martılar ki sokak çocuklarıdır denizin… (Yurdagül Yurtseven) - 12/12/2010
  • İstanbul'da Tragedyanın Başına Gelen Tragedya: Bakhalar (Üstün Akmen) - 12/12/2010
  • Aldatan kim? (İhsan Ata) - 12/12/2010
  • Önce İnsan Önce Tiyatro (İlkay Sevgi) - 12/12/2010
  • Dünyanın Suyu Çıkmış (Skeç) (Yunus Emre Akgünler) - 12/8/2010
  • Dünyanın Suyu Çıkmış (Skeç) (Yunus Emre Akgünler) - 12/8/2010
  • Mış Gibi... (Tek Perde) (Burak Küçük) - 12/8/2010
  • Unutmak İstediğim Marat-Sade (2010) – İBB Şehir Tiyatroları (Melih Anık) - 12/8/2010
  • Bir Evet İki Hayır Arası Hayat (Esra Sancak) - 12/8/2010
  • Çocuklara Vurmayın (Ç.O.) (Aysel Sarıca) - 12/8/2010
  • Çöpiş ile Kıpkıp (Ç.O.) (Aysel Sarıca) - 12/8/2010
  • Başka Dünya Yok! (Ç.O.) (Aysel Sarıca) - 12/8/2010
  • Fazıl Say, Mussorgsky Çalarken Resim Yaptı… (Üstün Akmen) - 12/8/2010
  • Eğlence Garantili Tiyatro Ekibi: Espri Standartları Enstitüsü Kurumu (ESEK) (Onur Şimşek) - 12/6/2010
  • Arzunun Onda Dokuzu (Cüneyt İngiz) - 12/6/2010
  • Yedekleri Sayıyorum!!! (Arda Aydın) - 12/3/2010
  • Selam Sana Shakespeare ve Tiyatro Boğaziçi (Melih Anık) - 12/3/2010
  • 15. Ankara Tiyatro Festivali'nin Ardından (Hakan Yozcu) - 12/2/2010


  • Tiyatro Kursu Başlıyor!
    15 Eylül'den itibaren her SALI Kadıköy'de!
    Çalışanlara yönelik hobi sınıfı!



    Duyuru Panosu!



    Son Eklenen Tiyatro Oyunları

         Güncel Yazılar

    Yazar olmak ister misiniz?
    Yazar olarak tiyatrodunyasi.com ailesine katılmak, yazılarınızı yüzbinlerce tiyatroseverle paylaşmak isterseniz tiyatrodunyasi@tiyatrodunyasi.com adresine mail gönderebilirsiniz...

    Mail Listemize Üye Olun

         Güncel Haberler
    Tekin Deniz: Dümbüllü kavuğunu kimseye devretmedi
    2. Maltepe Uluslararası Tiyatro Festivali Başlıyor

    Tiyatro Dünyası'nı takip Edin
     
     |