7. GSM Amatör Tiyatro Festivali 6. ve 7. Günü İzlenimleri ( Savaş Aykılıç )        6/10/2009

Bu yazımda “Bilgi Üniversitesi Tiyatro Kulübü” ile “Tiyatro Veto” ve “Tiyatro Bizbize”den söz edeceğim… 1.) BİLGİ ÜNİVERSİTESİ TİYATRO KULÜBÜ , HALDUN TANER –TURGUT ÖZAKMAN VE KANDEMİR KONDUK’(un “Devekuşu Kabere” için yazdıkları skeçlerden oluşturulan bir seçkiden ) “BİR VARMIŞ HEP VARMIŞ” adlı oyunu oynadılar.Yönetmen ÖZDEMİR ÇİFTÇİOĞLU. Program Dergisinde : “Bir Varmış Hep Varmış, Devekuşu Kabare’nin unutulmaz oyunlarından seçilen 7 skeçten oluşmaktadır. Yaklaşık 20 yıl önce sahnelenen bu oyunlar, türünün de gereği olarak güncel olayları komediyle harmanlayıp seyirciye sunmuşlar ve ustaların yorumuyla büyük beğeni toplamışlardı. 20 yıl sonrasına gelindiğinde, orjinal metinleri hiç değiştirmeden sahneleyen Triole, aradan geçen zamana rağmen hiçbir şeyin değişmediğini gösteriyor seyircisine ve değişmek istediğini, değiştirmek istediğini söylüyor.. Tabii bu sırada 2 saatlik nostaljik bir komedi de sizleri bekliyor!” yazıyor. Ayrıca , “Devekuşu Kabare oyunlarını sahnelediği senelerde tüm oyunlar kapalı gişe oynamış ve çok ses getirmişti. O dönemden bu zamana kadar gelen bu oyunlar hala nesilden nesile anlatılarak ve izlenerek kendi güncelliğini korumakta. Buna rağmen bu metinleri herhangi bir tiyatro ne alıp güncelledi ne de orjinal halini koruyarak sahneledi.. Oysa okunduğunda, seyredildiğinde anlaşılıyor ki aradan geçen yıllara rağmen metinler içeriğindeki olaylar ve dolayısıyla komedi hala güncelliğini korumakta. Gelişmekte olan bir ülkede 20 yılda hiçbir şeyin değişmediğini rahatlıkla görebilmek için yapılabilecek en basit şey belki de..diye de eklenmiş. İnternette ise oyunun oluşumu hakkında şu bilgiler var: “Bütün bunları gösterebilmek ve bunu yaparken de ustalara bir anlamda saygı duruşunda bulunabilmek amaçlarıyla yola çıkan Triole; Geceler, Yasaklar, Aşk Olsun ve Deliler oyunlarının textlerini okuyup uzun süren bir eleme sürecinden sonra 7 skeç seçti. Başlangıçta metinleri güncellemeyi düşünen ekip, yönetmen Özdemir Çiftçioğlu’nun verdiği akıllıca kararla orjinal hallerini muhafaza etti ve skeçlerin yazıldığı gibi 80’lerde geçmesine karar verildi. O dönemlerde tartışılan doğum kontrolü, aile planlaması, hoşgörüsüzlük, özgürlüklerin kısıtlanması, yasaklar, karmaşa ve hatta AKM’nin kapatılması dönüp baktığımız zaman bugün hala tartışılıyor. Bugün hala bunlar üzerine yazılıp çiziliyor, imzalar toplanıyor, eğitimler veriliyor. Gülüyoruz, güldürüyoruz ve 20 yıldır aslında uyuyor olduğumuzun farkedilmesini sağlıyoruz. Tüm bunların yanında, kabare gibi kendine has bir tür deneyen ekip, tüm şarkı sözlerini kendisi yazdı. Bestelerden de üçü yine ekip üyelerine ait.” Oyuncular: Suat ÜNALDI Nazan DİRİ Seçil KILIÇ Mesut ÖZKEÇECİ Çağın ÜNSAL Gizem GİRGİN Ezgi AYDIN Talip ALPAY Mehmet YAZKANOĞLU Handan DİRİ Özgür DEYANÇ Deniz ŞAHİN Emre ÜNAL Ezgi VARGİL Sanırım yukarıdaki bilgiler , oyun ve yorum hakkında meraklıları için yeterince bilgi veriyor. Benim izlenimlerime gelince… Festivalde “Bakırköy İş Adamları Derneği Tiyatro Muz”’un Devekuşu Kabere’den seçilen skeçlerden oluşturdukları oyunda yaptıkları hata (Bkn. 5. GÜN İZLENİMLERİ.-TİYATRODUNYASİ.COM) tekrarlanmamış ; yani oyun otuz-kırk yıl önce tıpkı devekuşu sahnelemesi (rejisi ve oyunculuğu) ve birebir (vasat) bir tekrarı olmamış; aksine oyun güncellenerek “yeniden sahneye konmuş”. Oyunu izlerken (skeçleri bilmeme karşın) bu yüzden olsa gerek (sıkılmadan) genç oyuncuların yeni ve özgün yorumları ile izledik.(İzledik mi ?! Ha ! Ben ve maiyetim : Kraliyet Eleştirmenleri ; “biz” “bizden” bahsederken “biz” deriz de !...Şaka canım ! Sadece bir yazı dili alışkanlığı !...) Bilmiyorum yanılıyor muyum ama ben bu oyunda geleceğin Zeki Alasyalarını , Metin Akpınarlarını , Nevla Serezlilerini vb. izledim. Oyundan da büyük bir keyif aldım.Bence bu oyun olmuş , Türkiye’nin her yerine , turne yollarına (gişe de açarak) “düşebilirler” ! Bütün ekip çok başarılı. “Bir profesyonelle” (Özdemir Çiftçioğlu) çalışmanın doğal bir sonucu olmalı bu… 2.) TİYATRO VETO , BERTOLT BRECHT’İN “CARAR(BENCE “KARAR” S.A.) ANA’NIN SİLAHLARI”nı sahneledi. Yönetmen OSMAN GENÇ. Önce niye “Carar Ana” değil de “Karar Ana” olmalı ?! Çünkü –bana göre- oyun Karar Ana’nın “karar vermesi” üzerine kurulu ! Bir oyun antimilitarist başlayarak “savaş” kararı ile nasıl biter ? Oyun “İlk düşen, öldürülen oldu ilk savaş istiyen !” diye başlıyor ve Karar Ana’nın “savaş” kararını bağırması ile sona eriyor… Oyun bir dönüşüm öyküsünü konu alıyor : İspanya İç Savaşı sırasında (Birleşik) Cumhuriyetçilerle - Faşist General Franco (Ki , Tiyatro Tarihi’ndeki karşılığı için Bkn. Nam-ı diğer “Frederico Garcia Lorca’nın ‘Bernarda Alba’sı…Kaynak : Adorno !İnanmayan açıp baksın…) arasında kalan Karar Ana’nın çocuklarını korumak için “savaş karşıtı” tutumundan “savaş yanlısı” olmaya dönüşümünün öyküsü… “Karayılan öyküsünü” bilir misiniz ? Ya “Kız Kalesi Öyküsü’nü ?...İşte o öykü…”Kayaların arkasına,altına,dibine de saklansan;kızını kalelere,kulelere de kapatsan “kaçtığın ölüm” gelir bulur seni !... Karar Ana (Mahallenin,Kentin,giderek bütün İspanya’nın ve sömürülen bütün ülkelerin “Ana”sı olarak) , çocuklarını savaştan (ölümden) korumak ister. Oğlu Huan (Yuan/Hun ?!)’ı balık tutmaya gönderir. “Savaş , yurt savunması gibi haklı bir neden olmadıkça cinayettir” demiş ya Mustafa Kemal , oyundaki Kilise’nin simgesi Papaz da bu iç savaşta “arada kalmış ve tarafsızdır” tıpkı Ana gibi,ne zaman ki bu iç savaşta tarafsız kalma özgürlüğü biter işte o an şartlar değişir ; “bitaraf olan berteraf olur” kuralı gereği Ana (illa) bir taraf olacak ise ; uluslar arası emperyalizmin Franco’sundan değil , vatansever cumhuriyetçilerden yana “karar verir”… Ne zaman ? Savaştan uzak tutulmaya çalışılan oğul Huan , Franco askerleri tarafından (suçsuz olduğu halde ve haksız bir şekilde) denizin ortasında vurularak öldürülüp cesedi Ana’nın önüne getirildiği zaman… Tiyatro Veto , işte bu kısa ama çarpıcı , vurucu , sarsıcı oyunla karşımızda idi. Oyun , seyirciler arasında oturan oyun karakterlerinin –daha sonra oyun sırasında,zamanı gelince yeniden tekrarlayacakları ve böylece altı çizilerek vurgulanan çarpıcı ve düşündürücü- repliklerinin yer aldığı (rejisörün özgün yorumuyla eklediği) bir önoyunla başlıyor… Ve oyun bir saat sürüyor.Seyircinin nefes almaya korktuğu bir sessiz gerilimle , çıt çıkmadan , oyunu dikkatle izliyor. OYUNCULAR: Karar Ana : ASİYE DALGA , Jose : DENİZ TOKUR , Pedro : HÜSEYİN GÜL , Paula : ŞAFAK GÜNER , Manuella : EYLEM ALAS , Peder :FERHAT TURGAY ,Bayan Perez : CEYLAN ALAS. Temiz,titiz,sağlam bir yorum,biraz statik ama yoğun bir duygu ve düşünce atmosferi ile örülü başarılı bir reji…Kaynaşmış,örnek bir kolektif-takım oyunculuğu…Balık “ağlar”ından simge yüklü düşündüren bir dekor…Sağlam bir tasarım , güzel bir oyun…Bravo Tiyatro Veto… Oyundan sonra oyuncularla tanışıyoruz. Tam bir işçi-üretici (proleter) tiyatrosu ile karşılaşıyoruz. Aralarında günde on iki saat ve daha fazla çalışan emekçi insanlar. Karar Ana’yı oynayan Hemşire , içlerinde tornacılar , kasa taşımacılık işleri yapanlar var…Onlar , asıl gizli kahramanlar , Esenyurt’ta kurumsal ve özel tiyatroların “varoş” ve uzak gördüğü için girmediği , gitmediği İstanbul’un bir ucunda tiyatro ,hem de bilinçli,devrimci bir tiyatro yapıyorlar. Hepsinin alnından öpüyorum… Oyun öncesi Tiyatro Veto’nun oyuncularının kostümleri ile Galatasaray ve Tünel’de oyundan kısa bölümler oynamaları ve (fareli köyün kavalcısı gibi) kendi seyircilerini peşlerine takarak salona getirmeleri “amatör tiyatro” yapanlara seyirci bulma konusunda (ve seyirciyi “ayağına getirme” yerine gerekirse hiç kompleksiz seyircinin “ayağına gitme” konusunda) bir ders niteliğinde idi ki salon doldu taştı… Sonuç olarak , Brecht’in “Epik Tiyatro” vb. “dış-şekil-biçim” tarafı üzerinden değil de ; Brecht’in “özde” ne anlattığını alarak ve o “özü” yeniden yorumlayarak , günümüz Türkiyesi ile dramaturjik bağı kurulmuş sağlam bir yorumunu izledik ki Brecht yaşayıp da görse idi , eminim ki Osman Genç ile gurur duyardı… 3. TİYATRO BİZBİZE , “BİZBİZE YAZI GRUBU”nun kaleme aldığı “TARÇIN BEY EVLENİYOR” adlı oyunla sahnede idi.Yönetmen : YAVUZ ÜNLÜTÜRK. Oyuncular : ERKAY YAVUZ ,YAVUZ ÜNLÜTÜRK , SELÇUK BONCUKÇU ,ALİ POYRAZ , SONGÜL DEMİRKIRAN , EYÜP POLAT. Tarçın Bey , Gelenek(sel) Tiyatromuz (Karagöz ve Ortaoyunu)’da “çıtkırıldım” , “kibar” , “zarif” , “beceriksiz” , “zengin ama biraz saf” , “bir genç aşık” tipidir. Erkay Yavuz da bu tipi yer yer “Şarlo”yu aratmayacak bir görsel şov ile rolün “hakkını vererek” oynuyor. Hikaye malum. Babası ve babasının arkadaşı Hamdi (Kavuklu ile Pişekar) Tarçın Bey’i başgöz etmeye (evlendirmeye) karar verirler. Kız istenir. Kızın babası düşünmek için zaman ister ve Tarçın Bey’i biraz “çıtkırıldım” bulduğunu ima eder. Bunun üzerine bizimkiler Tarçın Bey’e “Erkeklik” (Sert Erkeklik) dersleri vermeye karar verirler. Kürd , Karadenizli ve Kadir (Külhanbeyi) sıra ile ona ders verirler. O da ne ?! Bizim Tarçın Bey ile Külhanbey’i aynı kızı sevdikleri ortaya çıkmaz mı ? Finalde Tarçın ve Kadir karşı karşıya gelir ve kozlarını paylaşırlar. Tarçın , Kadir’i en zayıf yerinden (tik’inden) vurur ve yener. “Maharet bilekte değil yürektedir !” Tarçın sevdiğine kavuşur ve oyun mutlu sonla biter. Diğer rollerde oynayan oyuncular da Erkay kadar başarılı. Beden dillerini kullanmada iyice ustalaşmışlar. Yüksek bir enerji ile oynadıkları oyunda peşpeşe gelen espriler,şakalar,anlamazdan gelmeler,çene yarıştırmalar,muhavereler,birbirlerine takılmalar-kızdırmalar-sataşmalar,çatışmalar,şaşırtmalar,düşmeler, kalkmalar,danslar,oyunlar gırla gidiyor.Zamanın nasıl geçtiğini anlamıyorsunuz. Ancak , bir ortaoyununda geçişlerin karanlık yapılarak (black aut ) sağlandığını ilk defa görüyorum. Meydanlarda,yazlık veya kışlık çay bahçelerinde, kahvehanelerde, köşklerde oynanan ortaoyunu İtalyan Sahneye (Perdeli’ye) çıkarsa olacağı burdur belki de… Bir de güncel “cep telefon” vb. espirileri çok tuttuğumu söyleyemem. Eğer oyun günümüze gelecek ise konusu , kostümü , kişileri ; kısaca her şeyi ile gelmeli ya da kompozisyon açısından dönemi ve bütünlüğü bozacak bu tür güncellikten uzak durulmalı. O tarz şakaları ve oyunları dizilerde vb. her yerde bulabiliriz ama iyi bir ortaoyununu her yerde bulamayız. Tiyatro Bizbize’ye başarılar ve tebrikler… Savaş Aykılıç Yazarın Tüm Yazıları Bu Yazıyı TAVSİYE ET!